پایان نامه کارشناسی ارشد با موضوع “راهکارهای برون رفت از رکود تورمی در اقتصاد مقاومتی مبتنی بر رویکرد پویایی شناسی سیستم”

فاع این پایان نامه کارشناسی ارشد در تاریخ 30 شهریور ماه 1393 در دانشکده مهندسی پیشرفت دانشگاه علم و صنعت ایران انجام شد. دکتر میرزامحمدی به عنوان استاد راهنما، دکتر پیشوایی به عنوان استاد مشاور، دکتر شوال پور به عنوان استاد مدعو داخلی و دکتر آقابزرگی به عنوان استاد مدعو خارجی داوری این پایان نامه را بر عهده داشتند و در نهایت پس از حدود 40 دقیقه ارائه کار و حدود 40 دقیقه پرسش و پاسخ اساتید، نمره 19 برای پایان نامه در نظر گرفته شد. جمع بندی و نتیجه گیری پایان نامه و بسته سیاستی ارائه شده در ادامه آمده است:

۲۰۱۴۰۹۱۶_۱۸۵۷۳۲

 

اقتصاد مقاومتی اقتصادی است که در آن سازوکارها و سیاست های اقتصادی به نحوی طراحی و اجرا شود که در سخت ترین شرایط و بیشترین فشارها، سیستم اقتصادی انعطاف پذیر و قدرتمند عمل کرده و کمترین خلل در مسیر پیشرفت آن صورت پذیرد. بنابراین طراحی سیستم اقتصادی بر اساس الگوی اقتصاد مقاومتی جهت حل مسائل اقتصادی و جلوگیری از بروز مجدد آن امری ضروری است.

یکی از مسائل پیش روی کشور که هر چند سال یک بار اتفاق می افتد، پدیده رکود تورمی است که باعث می شود ثبات اقتصادی از بین رفته و سیستم نسبت به تغییرات، واکنش هایی منفی از خود نشان دهد. در تعریفی ساده از رکود تورمی، وقوع همزمان رکود و تورم که بیکاری را نیز با خود به همراه دارد را می توان بیان کرد.

در مواجهه با این پدیده غالبا سیاست‌مداران و اقتصاددانان خود را ملزم می‌سازند که با استفاده از سیاست‌های مختلف، راهکارهایی را برگزینند که به قیمت عدم توجه موقتی به یکی از دو عامل تورم یا رکود، عامل دیگر را بهبود ‌دهند. در مقابل برخی معتقدند که با ایجاد ترکیبی از راهکارها، توانایی برون رفت از رکود تورمی به طور همزمان وجود دارد. نکته ای که ضروری است به آن توجه شود این است که مسئله حل معضل رکود یا تورم با زمانی که این دو به صورت همزمان رخ می دهد و بیکاری را نیز به همراه خود می آورد متفاوت است و لذا برون رفت از رکود تورمی نیاز به سیاستگذاری هوشمندانه دارد.

بنابراین با توجه به بیان رهبر معظم انقلاب مبنی بر اینکه اقتصاد مقاومتی الگویی علمی و عملی برای اقتصاد کشور است، لازم است پدیده رکود تورمی با رویکرد الگوی اقتصاد مقاومتی مورد بررسی قرار گرفته و راهکارهایی علمی و مبتنی بر شرایط بومی کشور جهت برون رفت از آن ارائه شود تا علاوه بر حل ریشه ای این مسئله در اقتصاد ایران، ساختارهای اقتصادی به گونه ای طراحی شود که امکان اتفاق افتادن چنین پدیده ای حتی در سخت ترین شرایط نیز کاهش یافته و به صفر برسد. در نتیجه بررسی سیستمی مسئله و تحلیل راهکارهای مختلف موثر بر آن، بسیار حائز اهمیت است.

در فصل ادبیات این تحقیق که به صورت جامع و کامل حول مسئله رکود تورمی در ایران و جهان، مسائل ریشه ای موثر بر رکود تورمی در اقتصاد ایران و پیشینه تحقیق انجام گرفته نشان داده شده که رکود تورمی در سالهای مختلف و در کشورهای مختلف، به دلایل متفاوت ایجاد شده است و برون رفت از آن نیز با سیاست های متفاوت و متناسب با اقتصاد هر کشور امکانپذیر است. برای مثال در کشور ژاپن، سیاست های پولی انقباضی سبب رکود تورمی شده است اما در آمریکا، برعکس این مسئله صادق است. اقتصاد ایران نیز از ابتدای انقلاب تاکنون در چهار دوره دچار رکود تورمی شده که عمده دلیل آن، نوسان در درآمدهای نفتی و وابستگی بودجه دولت به آن، افزایش نقدینگی و هزینه کرد آن در بودجه دولت، تغییرات نرخ ارز و تاثیر آن بر هزینه های تولید و نارسایی های بخش عرضه اقتصاد بوده است.

در بخش مسائل ریشه ای موثر بر رکود تورمی در اقتصاد ایران، هفت مسئله ریشه ای به عنوان عوامل موثر و تاثیرگذار بر اتفاق افتادن رکود تورمی در ایران مورد اشاره و توضیح با توجه به ادبیات قرار گرفته اند. وابستگی به درآمدهای نفتی و استفاده ناکارآمد از آن؛ وجود فعالیت های غیرمولد قوی و سودده و در مقابل فعالیت های مولد ضعیف و شکننده؛ فقدان نهادهای اطلاعاتی جهت شفافیت اقتصادی در حوزه های مختلف ارزی، درآمدی، مالیاتی و مسکن؛ سازوکارهای ضعیف مالیاتی و عدم توجه به نقش تنظیم گری مالیات در اقتصاد و به طور کلی ناکارآمدی سیستم مالیاتی؛ عدم وجود برنامه مشخص جهت حمایت هوشمندانه از حوزه های پیشران و لوکوموتیوهای اقتصادی؛ بانک محور بودن اقتصاد و تولید، ضعف این دو نهاد در تامین مالی تولید و به طور کلی سیستم تامین مالی ناکارا و ناقص در اقتصاد؛ و عدم وجود سیاست تجاری منسجم و هوشمندانه و وابستگی در کالاهای اساسی، رئوس این هفت مسئله ریشه ای موثر بر رکود تورمی در اقتصاد ایران را تشکیل می دهند که راهکارهای آن در ادبیات نیز مورد اشاره قرار گرفته اند.

در بخش مرور ادبیات و مقالات مربوط به رکود تورمی در اقتصاد ایران و جهان، سه دسته بحث مورد اشاره قرار گرفته اند که عوامل ایجاد رکود تورمی، راهکارهای برون رفت از آن و نکات مهم در این زمینه این سه دسته را تشکیل می دهند. در مورد عوامل ایجاد رکود تورمی، عواملی چون قیمت مواد اولیه، افزایش دستمزد، رشد نقدینگی و اعتبارات، نوسانی بودن نرخ بهره، نوسانات قیمت جهانی نفت، نارسایی های بخش عرضه در اقتصاد، افزایش نرخ ارز و … به عنوان عوامل اصلی در ادبیات داخلی و خارجی مورد توجه قرار گرفته اند. در مورد راهکارهای برون رفت از رکود تورمی، سیاست هایی چون تحریک همزمان عرضه و تقاضا با کاهش نرخ مالیات و نرخ بهره، گسترش بنگاههای بزرگ مقیاس، کاهش انتظارات تورمی، کانالیزه کردن استفاده از ارز و … در ادبیات مورد اشاره قرار گرفته اند. در بحث نکات مهم موثر بر رکود تورمی نیز به این اشاره شده است که نسخه واحدی را نمی توان برای کشورهای مختلف جهت خروج از رکود تورمی پیشنهاد داد چرا که عوامل ایجاد آن در کشورهای مختلف متفاوت بوده است؛ همچنین بیان شده است که باید سیاست هایی اتخاذ گردد تا به کاهش رکود و تورم به صورت همزمان توجه کند.

هدف از انجام این تحقیق، تحلیل و بررسی جامع اقتصاد ایران و تاثیر راهکارها و سیاست های مختلف بر آن است. با این هدف، روش پویایی شناسی سیستم به عنوان یک روش تحقیق مدیریتی انتخاب و مورد استفاده قرار گرفته است. در واقع در این تحقیق سعی شده تا مسئله رکود تورمی به صورت سیستمی مورد بررسی قرار گیرد و اقتصاد کشور، به صورت کل نگرانه و جامع بازبینی شده و تاثیر اجزا و متغیرهای آن روی رفتار سیستم مورد بازبینی قرار گیرد و لذا به این خاطر این روش به کار گرفته شده است.

در فصل روش شناسی تحقیق، مراحل مدلسازی مسئله با استفاده از روش پویایی شناسی سیستم در پنج مرحله مورد توضیح قرار گرفته است؛ سپس متغیرهای مدل معرفی شده و مدلسازی انجام گرفته است و در آخر مدل طراحی شده در چهار بخش توضیح داده شده است.

در فصل نتایج تحقیق نیز پس از ارائه آمار و اطلاعات به کار گرفته شده در مدل که عمدتا از سایت بانک مرکزی برداشت شده است و معرفی نرم افزار شبیه سازی ونسیم و بیان سه شاخص اعتبارسنجی مدل، نتایج تحقیق و تخمین مدل ارائه شده و با مقادیر واقعی مورد قیاس قرار گرفته است. نتایج مدل و اعتبارسنجی آن نشان می دهد که مدل طراحی شده توانسته تا حد خوبی به تخمین مقادیر و پیش بینی آینده بپردازد.

در ادامه این فصل، تحلیل حساسیت روی چهار متغیر اصلی مدل صورت گرفته و نشان داده شده است که مدل نسبت به دو متغیر درآمدهای نفتی و قیمت جهانی نفت، بیشترین حساسیت را دارد. در ادامه، پنج سیاست کاهش سالانه 5 درصد درآمدهای نفتی در بودجه، افزایش سالانه 20 درصد صادرات غیرنفتی، تعدیل نرخ ارز به صورت سالانه 15 درصد و متناسب با تورم انتظاری، افزایش سالانه 20 درصد پروژه های عمرانی و کاهش ضریب فزاینده نقدینگی به عدد 3 در مدل پیاده سازی و آینده مدل مبتنی بر این پنج سیاست پیش بینی شده است؛ نتایج نشان می دهد که مدل پس از پیاده سازی این سیاست ها، با ثبات مواجه شده و توانسته با کاهش تورم و افزایش رشد اقتصادی، از رکود تورمی خارج شود.

در واقع نتایج تحقیق بیانگر آن است که پیاده سازی سیاست های پیشنهادی ارائه شده می تواند در بهبود وضعیت اقتصاد ایران و خروج از دور باطل رکود تورمی و ایجاد اقتصاد مقاومتی کارا عمل کند. می توان گفت که ایجاد نظم در تصمیم گیری ها و عمل بر اساس برنامه مدون مبتنی بر اقتصاد مقاومتی، در ایجاد ثبات اقتصادی، کاهش نوسانات و ایجاد یک اقتصاد مقاومتی پویا و قدرتمند موثر بوده است.

در پایان این فصل نیز تحلیل حساسیت روی دو متغیر اصلی واردات و قیمت جهانی نفت انجام شده و نشان داده شده است که افزایش واردات، اثر منفی بر اقتصاد ایران داشته و رکود تورمی را تشدید می کند؛ در مقابل مدل نسبت به تغییرات قیمت جهانی نفت حساسیت کمتری داشته است. در واقع با توجه به اینکه قبل از پیاده سازی سیاست های اقتصاد مقاومتی، مدل نسبت به متغیر قیمت جهانی نفت بسیار حساس بود، این نتیجه نشان می دهد که پس از اجرای سیاست های پیشنهادی مبتنی بر اقتصاد مقاومتی در مدل، اقتصاد به حالت ثبات دست پیدا کرده است و نوسانات جهانی مانند افزایش یا کاهش قیمت جهانی نفت تاثیری بر حرکت بلندمدت آن ندارد.

با توجه به بررسی های صورت گرفته در این تحقیق، سیاست های پیشنهادی زیر جهت برون رفت اقتصاد ایران از دور باطل رکود تورمی و ایجاد ثبات و پیاده سازی الگوی اقتصاد مقاومتی پیشنهاد می شود. این سیاست ها که جهت حل مسائل ریشه ای موثر بر رکود تورمی در اقتصاد ایران و بهینه کردن سیاست های پولی و مالی و اقتصادی به منظور افزایش قدرت سیستم اقتصادی مبتنی بر نتایج تحقیق و مرور ادبیات پیشنهاد شده است عبارتند از:

  • خارج کردن تدریجی درآمدهای نفتی از بودجه دولت (سالانه 5 درصد)

o       سرمایه گذاری درآمدهای نفتی در کشورهای همسایه و کسب درآمد از فروش سرمایه های طبیعی به جای مصرف آن

o      اعطای وام دلاری از درآمدهای نفتی به تولیدکنندگان از مسیر صندوق توسعه ملی و بازپرداخت ریالی توسط ایشان جهت جلوگیری از تبدیل درآمدهای نفتی به پایه پولی

o      کاهش صادرات نفت خام و افزایش صادرات فرآورده های نفتی

  • افزایش صادرات غیرنفتی (سالانه 20 درصد)

o      تسهیل فرآیندهای صادراتی

o      اعطای تسهیلات به ویژه برای بخش های ارز آور و پیشران اقتصادی

  • افزایش پروژه های عمرانی از مسیری غیر از بودجه دولت (سالانه 15 درصد)

o      اجرای پروژه های عمرانی با استفاده از روش های مشارکتی بخش عمومی و خصوصی

o      تبدیل پروژه های عمرانی به بسته های پروژه و اعطای آن با استفاده از روش BOT

  • کاهش قدرت خلق نقدینگی بانک ها از طریق افزایش نرخ ذخیره قانونی(کاهش ضریب فزاینده به عدد 3)
  • تعدیل نرخ ارز با تورم انتظاری به صورت شناور مدیریت شده و جلوگیری از تثبیت نرخ ارز (سالانه 15 درصد تعدیل نرخ ارز)
  • حمایت از بخش های پیشران و لوکوموتیوهای اقتصادی و جلوگیری از فعالیت های غیرمولد

o      تعیین دقیق فعالیت های غیرمولد اقتصادی

o      مقابله با گسترش فعالیت های غیرمولد با وضع مالیات های سنگین بر این فعالیت ها

o      تعیین دقیق بخش های پیشران و لوکوموتیوهای اقتصادی

o      کاهش مالیات فعالیت های مولد و پیشران اقتصادی جهت حمایت از آن

o      جهت دهی تسهیلات بانکی به سمت فعالیت های مولد، پیشران و لوکوموتیوهای اقتصادی جهت ایجاد مزیت اقتصادی از طریق صندوق های تخصصی

  • طراحی بورس اوراق بهادار بر مبنای حمایت مستقیم از تولید جهت کاهش بانک محوری در اقتصاد
  • طراحی سیاست تجاری هدفمند جهت تعیین شرکای تجاری و مبادی واردات و صادرات کالا در بلندمدت جهت ایجاد وابستگی متقابل و کاهش وابستگی های یک طرفه مبتنی بر روابط سیاسی و چارچوب های نظام جمهوری اسلامی ایران
  • طراحی و اجرای سامانه های اطلاعاتی در حوزه های ارزی، درآمدی، مالیاتی و مسکن جهت ایجاد شفافیت اقتصادی

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *